Araç yangın tüpü: kaç kg olmalı, nereye konur, ne zaman yenilenir?

Bir sabah muayene randevusu için yola çıkıyorsunuz ve aklınıza geliyor: yangın tüpü nerede? Bagajı açıyorsunuz, battaniyelerin, alışveriş poşetlerinin altından çıkıyor. İbresi kırmızıda, etiketi solmuş.

Bu tablo pek çok araçta tanıdıktır. Oysa tüpün işe yaraması için üç şart var: aracınıza uygun kapasitede ve belgeli olacak, dolu olacak, sürücünün hemen yanında, görülebilir ve kolay erişilebilir bir yerde sabit duracak. Tüp bir kez muayene için alınıp unutulacak bir ürün değil.

Kaç kg olmalı?

Yayın tarihi itibarıyla Karayolları Trafik Yönetmeliği 1 sayılı Cetvel’e göre otomobil, minibüs ve kamyonetlerde toplam doldurma kapasitesi en az 1 kg kuru toz olan, A-B-C yangın sınıflarına etkili, TS 862 EN3’e uygun veya CE onaylı en az bir tüp bulunmalıdır. Otobüs, kamyon ve tehlikeli madde taşıyan araçlarda daha yüksek kapasiteler aranır.

Kurallar zaman zaman güncellenebildiği için satın almadan önce güncel metni ya da muayene istasyonunu kontrol edin. Ticari kullanımda, yani yolcu ya da yük taşımacılığında, bağlı olduğunuz kurum ek şart koyabilir; onu da sorun.

Tüpün etiketine bakınca şunları görmelisiniz: kapasite, söndürücü tipi, etkili olduğu yangın sınıfları, kullanım talimatı ve standarda uygunluk işareti. Bunlardan biri yoksa o tüpü almayın. Araçta bulunması gereken diğer ekipman için araçta bulunması zorunlu malzemeler yazısına bakabilirsiniz.

Hangi tip?

Araçlarda en çok kuru kimyevi tozlu (KKT) söndürücü kullanılır. ABC tozlu tüp; kumaş, plastik gibi katı yanıcılarda, yakıt gibi sıvılarda ve gaz yangınlarında işe yarar, elektrik tesisatından çıkan yangınlarda da yaygın olarak tercih edilir.

Daha büyük tüp almak yasak değil, ama kapasite tek başına iyilik ölçüsü de değil. Ağır ve iri bir tüp sürücünün yanına sığmaz, sonunda yine bagaja gider ve asıl şartı karşılamaz hâle gelir. Şartı karşılayan, yerine sığan ve braketine oturan tüp, her zaman daha iyi bir seçimdir.

Manometreli bir tüp, dolu olup olmadığını tek bakışta gösterir. Araç için yapılmış sabitleme braketiyle birlikte gelen modeli seçerseniz yer sorununu da baştan çözersiniz.

Araçta nereye konur?

Yer seçerken iki soruyu sorun. Acil anda sürücü tüpe birkaç saniyede ulaşabiliyor mu? Kazada ya da sert frende tüp kabinde savrulup birine çarpar mı?

Hiç koymamanız gereken yerler de var. Sürücü ayak boşluğu bunların başında gelir; tüp yuvarlanıp fren pedalının altına girerse fren yapamazsınız. Sabitlenmemiş tüp ani frende kabinde uçan ağır bir cisme dönüşür. Arka cam önü ve torpido üstü gibi güneşe açık noktalarda ise tüp aşırı ısınır; etiketteki saklama sıcaklığına bakın. Sıcakta araçta kalmaması gereken diğer şeyler için güneşte kalan araç yazısı fikir verir.

Braketi takarken kablo, yakıt hattı ya da airbag modülü geçen yerlere vida atmayın. Emin değilseniz montajı servise bırakın.

Taktıktan sonra sağlamlığını denemek istiyorsanız trafiğe kapalı, boş bir alanda düşük hızda birkaç kez frenleyerek tüpün yerinden oynamadığını kontrol edin; ya da tüpü elle sertçe sarsarak deneyin. Braketin kilidi tek elle, hızlıca açılabilmeli.

Kontrol ve yenileme

Ayda bir kez göz atmak yeter. İbre yeşil bölgede mi? Kırmızıdaysa ya da sıfırdaysa tüp basınç kaybetmiştir. Pim yerinde, mühür sağlam mı? Gövdede ezik, pas, şişkinlik var mı? Hortum ve nozul çatlamış ya da tıkanmış mı? Etiketteki dolum ve kontrol tarihleri okunuyor mu, geçmiş mi?

Kontrol ve dolum aralıkları tüpün tipine ve üreticisine göre değişir; etiketteki ve kılavuzdaki bilgiye uyun. Tarihi geçmiş ya da ibresi düşmüş tüpü yetkili bir dolum firmasına götürün.

Bir kez sıkılmış tüp, içi tamamen boşalmamış olsa bile yeniden dolum ya da değişim ister. Tozlu tüplerde toz zamanla dibe çökebilir; üreticinin önerdiği şekilde ara sıra ters çevirip hafifçe sallamak topaklanmayı önlemeye yardım eder. Kontrol tarihini telefonun takvimine yazmak da muayene günü sürprizle karşılaşmamanın en kolay yolu.

Yangın çıkarsa

Önce can. Tüp küçük ve yeni başlamış yangınlar içindir, büyümüş bir yangına girişmeyin.

1. Aracı güvenli bir yere çekin, kontağı kapatın, el frenini çekin, dörtlüleri yakın.
2. Herkesi araçtan ve yoldan uzaklaştırın, 112’yi arayın.
3. Müdahale edecekseniz rüzgârı arkanıza alın. Pimi çekin, nozulu alevin tabanına tutun, kolu sıkıp tabanda süpürür gibi gezdirin.
4. Motor bölmesinde yangın varsa kaputu ardına kadar açmayın. Açılan kaput yangına hava verir, alev yüzünüze gelebilir. Kaputu yalnız aralık bırakıp tüpü o aralıktan sıkın.
5. Tüp bitince uzaklaşın ve itfaiyeyi bekleyin. Sönmüş gibi görünen yangın yeniden alevlenebilir.

Elektrikli ve hibrit araçlarda yüksek gerilim bataryasından başlayan bir yangın küçük bir tüple kontrol altına alınamayabilir. Bu durumda müdahale etmeyin, uzaklaşın ve itfaiyeye aracın elektrikli olduğunu söyleyin.

Tozlu söndürücü sıkıldıktan sonra kalan toz metal ve elektrik aksamında korozyona yol açabilir; aracı servise temizletip kontrol ettirin. Gece yolda kalınca tüpün yanında bir el feneri olması da işinizi epey kolaylaştırır.

Tüpten önce gelenler

Asıl hedef tüpü hiç kullanmamak. Motor altında yağ lekesi, yakıt ya da yanık kokusu fark ederseniz beklemeyin. Sonradan eklenen sigortasız aydınlatma, kötü yapılmış kablo ekleri ve ısınan çoklu çakmaklık adaptörleri araç yangınlarının bilinen sebeplerindendir. Yedek yakıt bidonu, sprey kutusu, çakmak gibi şeyleri sıcak kabinde taşımayın. Hararet uyarısı ya da beklenmedik bir ikaz lambası yanarsa aracı güvenli bir yerde durdurun.

Muayene ya da uzun yol öncesinde tüpün ibresine, mührüne ve tarihine bakmayı listenize ekleyin. Diğer maddeler için uzun yol öncesi araç kontrolü ve araç muayenesinde aksesuarlar yazıları işinize yarar.