Sofit ampul nedir? Ölçüler, LED sofit ve hata ikazı

Sofit ampul, iki ucunda metal başlık olan silindir biçimli küçük bir ampul. Tavan lambasında, bagajda, torpido gözünde, kapı altında ve plaka lambasında karşınıza çıkar; seçerken boyunu (31, 36, 39, 41 mm gibi) ve gücünü birlikte bilmeniz gerekir.

Küçük ve ucuz bir parça olduğu için kimse üzerinde fazla durmuyor. Ama 2 mm kısa alınan ampul yuvada oynuyor, LED’e geçince de göstergede bir ikaz ışığı yanıveriyor. Aşağıda doğru ampulü bulmayı ve en çok karşılaşılan dertleri sırayla anlattık.

Sofit ampul neye benzer, nerede kullanılır?

Cam ya da plastik bir gövde, iki ucunda metal kapak. Ampul yuvadaki iki yaylı temasın arasına bastırılarak takılıyor; duy yok, döndürmeli kilit yok. İngilizce kaynaklarda “festoon” diye geçer.

Araçta en sık rastlanan yerler ön ve arka tavan lambası, bagaj lambası, torpido gözüyle makyaj aynası lambası, kapı altı ve kapı kenarı lambaları ve plaka lambası.

Boy ve güç: ölçmeden almayın

Sofit ampulde iki bilgi var: uçtan uca boy (mm) ve güç (W). Aynı güçte farklı boylar, aynı boyda farklı güçler bulunuyor.

Doğru ampulü bulmanın yolu şu:

1. Lamba camını kenarından ince bir plastik aparatla kaldırın. Tornavida camı da döşemeyi de çizer.
2. Eski ampulü çıkarın. Akkor ampul sıcaksa birkaç dakika bekleyin.
3. Cetvel ya da kumpasla boyunu uçtan uca ölçün. 1-2 mm fark bile ampulün oturup oturmamasını değiştiriyor.
4. Metal başlıkta ya da camda yazan W değerini not edin.
5. Aynı boyda ve aynı gerilimde ampul alın. Otomobiller 12 V, kamyon ve otobüsler çoğunlukla 24 V kullanır; gerilimi yanlış ampul ya hemen yanar ya hiç yanmaz.

İpucu: Yuvaya takılan ampul oynuyorsa temas yaylarını hafifçe içeri bükerek gerginliği artırabilirsiniz. Bunu lamba devresi akımsızken yapın ve yayları kıracak kadar zorlamayın.

LED sofite geçerken üç şey

LED sofit daha beyaz ışık veriyor, daha az ısınıyor ve daha az akım çekiyor. Tavan ve bagaj lambasında bu yüzden sık tercih ediliyor. Ama geçerken üç şeye bakmak lazım.

İlki yön. Akkor ampul iki yönde de yanar, LED’in çoğu ise tek yönde. LED sofit taktınız ve yanmadıysa önce ampulü ters çevirin. İki yönde de çalışan modeller var, ürün açıklamasında yazıyor.

İkincisi gövde kalınlığı. Üzerindeki çipler ve soğutucu yüzünden LED sofit, akkor ampulden kalın olabiliyor. Boy tutsa bile lamba camı kapanmayabilir ya da ampul yansıtıcıya sürtebilir. Dar yuvalarda ince gövdeli modele bakın.

Üçüncüsü ışığın yönü. Bazı LED sofitler ışığı yalnız bir taraftan veriyor; çipler lamba camına bakacak biçimde yerleştirilince ışık düzgün dağılıyor. Tavan lambasını baştan sona LED’e çevirmeyi araç tavan lambası LED’e nasıl çevrilir yazısında anlattık.

Göstergedeki ampul arıza ikazı nereden çıkıyor?

Birçok araçta gövde elektronik modülü ampullerin çektiği akımı izliyor. Bir ampul az akım çekiyorsa ya da hiç çekmiyorsa modül onu yanık sayıp göstergede uyarı veriyor. LED sofit akkor ampule göre çok az akım çektiği için araç onu arızalı sanabiliyor. Bu en çok plaka lambasında yaşanıyor.

Bazı araçlar da lamba kapalıyken ampulü test etmek için devreye kısa ve zayıf bir akım gönderiyor. Bu akım LED’in sönük sönük yanmasına ya da titremesine yol açabiliyor (ghosting).

Bu uyarıyı devreye ek parça bağlayarak susturmaya çalışmayın. Ampul takibi, yanmayan bir lambayı sürücüye haber vermek için var; özellikle plaka lambası gibi dış lambalarda uyarı susturulursa gerçekten yanmayan bir lamba fark edilmeden kalabilir. Uyarı çıktıysa o lambada akkor ampule dönmek en sorunsuz yol.

İç lambalarda bu dertle daha seyrek karşılaşılıyor. Tavan ya da bagaj lambasına taktığınız LED ikaz veriyor ya da kapalıyken hafifçe titriyorsa önce ampulün yönünü ve yuvaya tam oturup oturmadığını kontrol edin. Sorun sürüyorsa o yuvada akkor ampule dönün ya da aracı bir oto elektrikçisine gösterin.

Plaka lambası başka bir konu

Plaka lambası, gece plakanın okunabilmesi için zorunlu aydınlatmanın parçası. Işığı beyaz olmalı; mavi, kırmızı ya da renk değiştiren ampul olmaz. Plakayı eşit ve okunur aydınlatmalı, göz almamalı. İki lamba varsa ikisi aynı tonda yanmalı, biri sarımsı öbürü soğuk beyaz durmasın. Yanmayan plaka lambası da muayenede kusur olarak yazılıyor.

Peki LED sofit takılabilir mi? Plaka lambası gibi dış lambalarda E işaretli, o lamba için onaylı ampul kullanın. Onayı belgelenmemiş LED sofit yerine akkor ampulde kalın. Ambalajında “aracınızla uyumlu” yazması bu onayın yerini tutmuyor.

Yasal not: Plaka lambası da dahil dış aydınlatma, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmeliklerdeki renk ve aydınlatma kurallarına uymak zorunda; göz alan ya da kurala aykırı renkte ışık kullanılamıyor, yanmayan lamba muayenede sorun çıkarıyor. Kendi aracınız için muayene istasyonuna danışabilirsiniz. Yazdıklarımız yayımlandığı günkü mevzuata dayanıyor; kurallar değişmiş olabilir, güncel metne bakın.

Akkor mu, LED mi?

Telli akkor sofit ucuz, her araçta sorunsuz çalışıyor ve yönü fark etmiyor. Karşılığında daha sarı ışık veriyor ve ısınıyor. LED sofit daha beyaz ve çoğunlukla daha güçlü ışık veriyor, az ısınıyor, az akım çekiyor; ama yönü, gövde kalınlığı ve aracın ampul takibi yüzünden seçimi daha fazla özen istiyor.

Tavan, bagaj ve torpido gibi iç lambalarda LED sofit çoğunlukla sorunsuz bir iyileştirme. Plaka lambasında ise yukarıda yazdığımız gibi onaylı ampul ya da akkor ampul.

Kapı açık kaldığında uzun süre yanan tavan lambası aküyü zayıflatabilir. LED bu konuda daha az yük bindiriyor, yine de lamba anahtarını “sürekli açık” konumunda unutmamak gerekiyor.

Yeni ampul de yanmıyorsa

Sorun ampulde olmayabilir. LED’se ters takılmış olabilir. Temas yayları oksitlenmiş olabilir; ince zımpara ya da kontak temizleyiciyle temizlenir. Lamba anahtarı “kapı” ya da “kapalı” konumunda kalmış olabilir. Son olarak ilgili sigortaya bakın. Adım adım arıza tespiti için ampul yanmıyor: sebebi nasıl bulunur yazısı yardımcı olur.

Ampul alırken eskisini yanınızda götürmek ise işin en kestirme yolu: tezgâhtaki kişi boyu ve gücü elinde görünce yanlış ampulle eve dönme ihtimaliniz neredeyse kalmıyor.