Tavan çıtası ve port bagaj yakıt tüketimini artırır mı?

Evet, artırır. Tavana takılan her şey aracın rüzgâr direncini yükseltir ve fark hız arttıkça açılır. Ne kadar artacağı aracın şekline, hıza, sistemin tipine ve yükün biçimine bağlı; ama azaltmak için yapılabilecekler belli. Önce onlara bakalım.

Tüketimi azaltmak için yapılabilecekler

1. Kullanmadığınızda sökün. Yük kalkınca port bagajı ve ara atkıları sökmek tek başına en büyük farkı yaratır. Kolay sökülüp takılan bir sistem bu alışkanlığı kolaylaştırır.
2. Kanat kesitli atkı seçin. Aerodinamik profilli ara atkılar, kare kesitlilere göre havayı daha düzgün yönlendirir ve daha az ses yapar.
3. Yükü alçak ve düzgün yerleştirin. Yüksek ve köşeli yük direnci artırır. Eşyaları mümkün olduğunca yatay, sepetin içinde ve alçak tutun.
4. Önü alçak, arkası yüksek bir düzen kurun. Büyük eşyaları arkaya, alçak olanları öne koymak havanın yükün üzerinden daha düzgün geçmesine yardım eder.
5. Yükü brandayla sarın. Düzgün sarılıp gerilmiş branda, dağınık yüke göre daha az direnç yaratır. Uçlarının rüzgârda açılmamasına dikkat edin.
6. Ağır eşyayı bagaja koyun. Tavana yalnız hafif ve hacimli eşya çıksın. Bagajı verimli kullanmak için bagaj düzeni ve organizer yazısına bakabilirsiniz.
7. Lastik basıncını yüke göre ayarlayın. Kullanım kılavuzundaki yüklü durum basıncını kullanın; ayrıntılar lastik basıncı kaç olmalı yazısında.
8. Sabit ve makul hızla gidin. Ani hızlanmalardan kaçınmak ek ağırlığın etkisini de azaltır.

Kendi aracınızdaki farkı görmek isterseniz aynı güzergâhta, benzer hızda ve hava koşulunda port bagajlı ve port bagajsız sürüşte yol bilgisayarındaki ortalamayı karşılaştırın. İnternetteki genel tahminlerden çok daha anlamlı bir sonuç alırsınız.

Hangi araca hangi tavan sisteminin uyduğunu ve yük sınırını port bagaj ve tavan çıtası, ara atkının seçimini ve montajını ara atkı nedir yazısında anlattık. Bu yazı yalnız tüketim tarafına bakıyor.

Tüketim neden artıyor?

Yolda giden bir araç iki temel dirence karşı çalışır: lastiklerin yuvarlanma direnci ve havanın direnci. Şehir içinde, düşük hızda, yuvarlanma direnci ve dur-kalk öne çıkar. Hız arttıkça hava direnci hızla büyür ve otoyolda tüketimin en büyük payını alır.

Tavana takılan sistem bu direnci üç yoldan artırır. Aracın rüzgârı karşılayan ön alanı genişler. Gövdenin üstünden düzgünce akması gereken hava, atkıların ve sepetin çevresinde girdap yapar. Bir de sistemin ve yükün ağırlığı eklenir; bu ağırlık özellikle hızlanırken ek enerji ister.

Otoyolda bu üçünden en ağır basanı hava direnci. Ağırlığın etkisi daha çok şehir içinde, sık kalkıp dururken hissedilir.

Hangi parça ne kadar etkiler?

Kesin bir oran yok ama parçaları birbirine göre sıralamak mümkün.

Gövdeye yatık, aracın çizgisini izleyen bir tavan çıtasının etkisi sınırlı. Yükseltilmiş çıtada, çıta ile tavan arasından hava geçtiği için etki biraz artar.

Boş ara atkı ise rüzgârı enine bir profille doğrudan karşılar; burada fark daha net. Kanat kesitli atkı aynı işi kare kesitliden daha az dirençle yapar.

Boş port bagaj belirgin bir fark yaratır, çünkü sepetin çerçevesi hem rüzgârı karşılar hem girdap oluşturur. Üstüne düzensiz yüklenmiş eşya eklendiğinde direnç en yüksek seviyeye çıkar. Aynı yük brandayla düzgünce sarılırsa, branda açılmadığı sürece, dağınık yüke göre daha az direnç yaratır.

Kapalı, aerodinamik bir tavan kutusu ise ilginç bir durum. Ön alanı büyük, yani tüketimi belirgin biçimde artırır; ama formu havayı yönlendirdiği için düzensiz yüklü açık sepete göre daha düzgün bir akış sağlar.

Hız neden bu kadar fark ettiriyor?

Hava direnci hızla aynı oranda değil, ondan çok daha hızlı büyür. Bu yüzden şehir içinde port bagajlı ve port bagajsız araç arasındaki fark çoğu kişinin fark edemeyeceği kadar küçük kalabilir. Otoyolda hız arttıkça fark açılır. Port bagajla yapılan uzun bir yolculukta hızı biraz düşürmek, tüketim artışını belirgin ölçüde sınırlayabilir.

Hızın bir başka yüzü de güvenlik. Yüksek hızda tavandaki yük yan rüzgârda aracı daha çok etkiler ve rüzgâr sesi artar. Yani yavaşlamak yalnız yakıt için değil, sürüş için de doğru karar.

Bisiklet ve uzun eşyalar

Tavanda bisiklet taşımak da aynı kurala uyar, hatta daha belirgin biçimde. Bisikletin tekerleri, kadrosu ve gidonu rüzgâra düzgün bir yüzey değil, bir sürü küçük engel sunar. Bu yüzden bisikletli tavanda hızı biraz düşürmek hem tüketime hem rüzgâr sesine iyi gelir.

Kano, sörf tahtası ya da uzun profil gibi eşyalarda ise yükün aracın önünden taşmamasına ve uçlarının sağlam bağlanmasına dikkat edin. Ön taraftan sarkan uzun yük, rüzgârı bir kaldıraç gibi yakalar ve bağlantıları zorlar. Bağlama kayışlarının gerginliğini ilk molada mutlaka yeniden kontrol edin; yol boyunca titreşimle gevşeyebilirler.

Doğru sanılan yanlışlar

“Port bagaj boşken fark etmez.” Eder. Sepetin çerçevesi ve atkılar boşken de rüzgârı karşılar, havayı bozar, ses yapar. Yük olmadığı hâlde sistemi araçta tutmak, her yolculukta küçük de olsa ek tüketim demek.

“Ağır yük tavanda olunca araç yolu daha iyi tutar.” Tam tersi. Tavandaki yük ağırlık merkezini yükseltir; virajda yatma ve yan rüzgârda savrulma eğilimi artar. Ağır eşyanın yeri bagaj.

“Tavan kutusu hiç tüketim artırmaz.” Aerodinamik kutu açık sepetten daha düzgün akış sağlayabilir ama aracın ön alanını yine büyütür. Tüketimi artırmayan tavan sistemi yok; fark, ne kadar artırdığında.

“Sadece uzun yolda önemli.” Etki otoyolda en belirgin, doğru. Ama şehir içinde de ek ağırlık ve rüzgâr direnci tüketime yansır. Sökülmeyen sistem, her gün kullanılan araçta zamanla birikerek fark yaratır.

Ses de bir işaret

Tüketimden sonra en çok hissedilen değişiklik rüzgâr sesi. Hız arttıkça atkılardan ve sepetten ıslık, uğultu ya da vınlama gelebilir. Atkıların doğru yerde ve sıkı takılması, kanat kesit seçmek ve boşta kalan kayış uçlarını toplamak bu sesi azaltır. Rüzgârda çırpan kayış ucu hem gürültü yapar hem boyayı döver; uçları düğümleyip sabitleyin.

Sesin aniden değişmesi de bir uyarıdır. Yolda daha önce olmayan bir tıkırtı ya da uğultu başladıysa ilk güvenli yerde durup atkıların, kayışların ve yükün yerinde olup olmadığına bakın. Çoğu kez gevşemiş bir kayış ya da kaymış bir branda çıkar.

Tavana çıkmadan önce

Her yük tavana çıkmak zorunda değil. Bagajın içini organizer ve katlanır kutularla düzenlemek, hacmi daha verimli kullanmanızı sağlar ve tavana çıkacak yükü azaltabilir. Yolcu sayısı izin veriyorsa arka koltuğu kısmen katlamak uzun eşyalara yer açar. Tavanı sık kullanıyorsanız aerodinamik formlu kapalı bir kutu, açık sepete göre daha düzgün bir hava akışı sağlayabilir.

Elektrikli ve hibrit araçlarda

Rüzgâr direnci motor tipine bakmaz. Elektrikli araçta etki menzilin kısalması olarak görülür ve otoyolda daha belirgin olur. Uzun bir yolculukta şarj duraklarını tavanda yük olacağını hesaba katarak planlayın; normalde rahatça ulaştığınız bir istasyon, yüklü tavanla biraz uzağa düşebilir.

Yükü bağlarken

Tavana konan yük, aracın ve tavan sisteminin taşıma sınırından hangisi düşükse onu geçmemeli. Yükü cırcırlı kayışla bağlayın, ilk kilometrelerde ve her molada kontrol edin. Yüksekliği sınırlı otopark, garaj ve geçişlerde aracın artık daha uzun olduğunu hatırlayın. Yola çıkmadan önceki genel kontroller için uzun yol öncesi araç kontrolü listesine göz atın.

Tatil dönüşü port bagajı söküp depoya koymak üşendiren bir iş. Ama bir sonraki uzun yola kadar her gün o sepeti taşımanın bedeli, yakıt fişinde ve kulağınızda yavaş yavaş birikir.