Akü bakımı ve ömrü: akü neden erken bitiyor?

Kısa cevap: Akü çoğu zaman yaşlandığı için değil, hiç tam şarja ulaşamadığı için biter; kısa mesafeler, kontak kapalıyken kullanılan aksesuarlar, uzun süre hareketsiz park ve oksitlenmiş kutup başları ömrü belirgin şekilde kısaltır. Kışın bu etkiler bir araya gelince akü tam da en zorlandığı sabahta pes eder.

Akü, aracın sessizce çalışan en kritik parçalarından biri. Bir sorun çıkana kadar varlığını fark etmezsiniz; bir sabah marş zayıflayıp yavaşlayınca gününüz değişir. İyi haber şu: akünün erken bitmesine yol açan nedenlerin çoğu, pahalı bir müdahale değil birkaç basit alışkanlıkla önlenebilir.

Güvenlik uyarısı: Akü, patlayıcı gaz çıkarabilen ve içinde asit bulunan bir elektrik kaynağıdır. Akü üzerinde çalışırken eldiven ve gözlük kullanın, çıplak alev ve kıvılcımdan uzak durun, metal takılarınızı çıkarın ve el aletinin iki kutba aynı anda temas etmesine izin vermeyin. Sızdıran, çatlamış veya şişmiş akü elle kurcalanmaz; yetkili bir servise götürülür.

Akü kışın neden biter?

Soğuk iki şeyi aynı anda yapar:

• Akünün verebileceği akımı düşürür. Akü içindeki kimyasal tepkime soğukta yavaşlar; aynı akü ılık havada verdiği gücü soğukta veremez.
• Motorun istediği akımı artırır. Soğuk motorda yağ koyulaşır, parçaların dönmesi için daha fazla kuvvet gerekir. Marş motoru daha fazla akım çeker.

Buna kalorifer fanı, arka cam rezistansı, farlar, koltuk ısıtması ve telefon şarjı gibi tüketicileri ekleyin. Yazın idare eden yaşlı bir akü için bu birleşik yük fazladır. Kışa girmeden önce aküyü bir yük testinden geçirmek, ilk soğukta yolda kalmaktan hem daha hesaplı hem daha güvenlidir. Mevsim geçişinin tamamı için araca kış hazırlığı kontrol listesi yazısına bakabilirsiniz.

Ömrü kısaltan alışkanlıklar

Listedeki en sinsi kalem kısa mesafe. Şehir içinde evden markete, oradan işe giden bir araç günde belki 15 dakika hareket eder; bu süre marşta harcananı geri yüklemeye yetmeyebilir. Akü hiçbir zaman tam dolmaz ve yıl boyu yarı şarjda yaşamanın bedelini bir kış sabahı öder.

Kutup başı oksitlenmesi ve temizliği

Kutup başlarında biriken beyaz-yeşil kabuk, akünün gücünü boşa harcar: direnç yükselir, marş zayıflar, alternatörün gönderdiği şarj aküye tam ulaşmaz. Gözle bakıp kabuk görürseniz temizlik gerekir.

Adım adım:

1. Kontağı kapatın, anahtarı çıkarın. Eldiven ve koruyucu gözlük takın.
2. Önce eksi (−) kabloyu sökün, sonra artı (+) kabloyu. Söktüğünüz kabloların uçlarının gövdeye veya diğer kutba temas etmemesine dikkat edin.
3. Kabuğu plastik veya tel fırçayla, kutup başlarını yuvalarıyla birlikte temizleyin. Toz ve kabuğu solumayın.
4. Nemli bir bezle silip tamamen kurulayın.
5. Önce artı (+), sonra eksi (−) kabloyu takın ve kelepçeleri sıkın; eliniz çekiştirdiğinde oynamamalı.
6. Kutup başlarına ince bir kat kutup başı koruyucu uygulayabilirsiniz.

Temizlikte kullanılan ürünler asit nötralize edici ya da çözücü içerebilir; etiketini okuyun, kapalı garajda değil havalandırılan bir yerde çalışın, cilt ve göz teması olursa bol suyla yıkayın. Akü kabuğunun üzerine su dökerek “yıkamak” doğru bir yöntem değildir.

İpucu: Kutup başlarını temizledikten sonra kabloların kendisini de kontrol edin. İzolasyonu çatlamış, içi kararmış ya da ezilmiş bir akü kablosu temizlikten sonra da zayıf marş vermeye devam eder.

Şarj durumunu nasıl anlarsınız?

Akünün durumu gözle değil ölçümle anlaşılır. Üç kademeli bir yaklaşım işinizi görür:

1. Basit belirtiler: Marşın yavaşlaması, farların rölantide belirgin sönükleşmesi, start-stop sisteminin devreye girmemesi, gösterge panelinde akü/şarj ikonu.
2. Boşta gerilim ölçümü: Araç birkaç saat durduktan sonra bir voltmetreyle kutuplardan ölçülen değer akünün dolu olup olmadığına dair fikir verir. Marş sırasında ve motor çalışırken ölçülen değerlerle karşılaştırmak, sorunun aküde mi alternatörde mi olduğunu daraltır.
3. Yük testi: Gerçek karar burada verilir. Akü dolu görünse bile yük altında gerilimi hızla düşüyorsa kapasitesini kaybetmiştir. Yük testini akü satış noktaları ve servisler yapar.

Akü sürekli bitiyorsa ve akü kendisi sağlam çıkıyorsa, araçta kontak kapalıyken akım çeken bir devre (kaçak akım) olabilir. Sonradan takılmış ses sistemi, alarm, dashcam veya aydınlatma gibi aksesuarlar bu listenin başında gelir; bu tür bir arıza takibi sigorta kutusu ve multimetreyle, elektrik bilgisi olan birinin yapması gereken bir iştir.

Takviye (çalıştırma) nasıl yapılır?

Takviye, yanlış yapıldığında araç elektroniğine zarar verebilen bir işlemdir. Sıra önemlidir.

1. İki aracı birbirine temas etmeyecek şekilde yaklaştırın. Her iki aracın kontağını kapatın, el frenlerini çekin.
2. Her iki akünün tipini ve gerilimini kontrol edin; farklı gerilimli araçlara takviye yapılmaz.
3. Kırmızı kablonun bir ucunu bitmiş akünün artı (+) kutbuna, diğer ucunu sağlam akünün artı (+) kutbuna bağlayın.
4. Siyah kablonun bir ucunu sağlam akünün eksi (−) kutbuna bağlayın. Son ucu ise bitmiş aracın motor bloğundaki ya da şasisindeki boyasız bir metal noktaya bağlayın; bitmiş akünün eksi kutbuna bağlamak yerine bu nokta tercih edilir.
5. Sağlam aracı çalıştırın, bir süre çalışmasını bekleyin. Ardından bitmiş aracı çalıştırın.
6. Araç çalıştıktan sonra kabloları ters sırada sökün: gövdedeki siyah uç, sağlam akünün eksi ucu, sağlam akünün artı ucu, bitmiş akünün artı ucu.
7. Çalışan aracı hemen kapatmayın; alternatörün aküyü bir miktar doldurabilmesi için bir süre sürün.

Kabloların metal uçları hiçbir aşamada birbirine ya da gövdeye aynı anda dokunmamalı. Kutupları ters bağlamak (artıyı eksiye) kıvılcım, sigorta atması ve elektronik hasara yol açabilir. Akü gövdesi şişmiş, çatlamış ya da sızdırıyorsa takviye denemeyin. Adım adım görseller ve kablo kesiti seçimi için akü takviye kablosu nasıl bağlanır yazısına bakın.

Start-stop araçlarda AGM ve EFB farkı

Start-stop sistemli araçlar, her durakta motoru susturup kalkışta yeniden çalıştırır. Bu, akü için günde onlarca ek çevrim demektir. Ayrıca araç dururken klima fanı, ekran ve aydınlatma aküden beslenir.

• EFB (gelişmiş sulu akü): Standart kurşun-asit akünün güçlendirilmiş hâli. Start-stop sistemli, görece basit donanımlı araçlarda kullanılır.
• AGM: Elektroliti cam elyaf içinde emilmiş tiptir. Daha derin ve sık çevrime, daha yüksek tüketime dayanır; start-stop’a ek olarak fren enerjisi geri kazanımı gibi sistemleri olan araçlarda tercih edilir.

Burada kritik nokta şu: araca rastgele akü takılmaz. Start-stop sistemli bir araca standart akü takmak hem akünün çabuk yorulmasına yol açar hem de bazı araçlarda sistemin devre dışı kalmasına neden olur. Ayrıca birçok modelde yeni akünün araç bilgisayarına tanıtılması (akü kodlaması) gerekir; aksi hâlde şarj yönetimi yeni aküyü eski ayarlarla besler.

Değişimde esas alınacaklar: aracın istediği tip (AGM / EFB / standart), kapasite, soğuk çalıştırma akımı, kutup yönü ve gövde ölçüsü. Bu bilgiler mevcut akünün etiketinde ve kullanım kılavuzunda yazar.

Uzun süre kullanılmayacak araç

Kışı garajda geçirecek, uzun süre şehir dışında olacak ya da ikinci araç olarak az kullanılacak araçlarda:

• 10-15 günde bir aracı çalıştırıp kısa süre rölantide tutmak yerine gerçekten gezdirin; rölanti şarj için verimsizdir.
• Mümkünse bir akü bakım/şarj cihazına bağlayın. Bu cihazlar aküyü dolu tutar ve dolduğunda akımı kısar.
• Eksi kabloyu sökmek bir yöntemdir; ancak saat, radyo hafızası ve bazı modül ayarları sıfırlanabilir, bazı araçlarda merkezi kilit ve alarm etkilenir.
• Aracı mümkünse kapalı ve nemsiz bir yerde, dolu akü ve doğru lastik basıncıyla bırakın. Basınç konusunda lastik basıncı yazısı yardımcı olur.
• Araç içinde kontak kapalıyken çalışan dashcam park modu, alarm veya takip cihazı varsa bunların tüketimini hesaba katın.

Yolculukta telefon ve tablet beslemesi için doğru ürün seçimi, hem akü hem de çakmaklık devresi açısından önemlidir; araç şarj aleti nasıl seçilir yazısı amper değerleri ve çoklu çıkış konusunu ele alıyor.

Özet kontrol listesi

• Kutup başları temiz, sıkı ve korunmuş olsun.
• Akü yatağına sabit otursun, titremesin.
• Kontak kapalıyken yüksek tüketimli aksesuar kullanmayın.
• Her gün kısa mesafe gidiyorsanız haftada bir uzun sürüş yapın.
• Kış öncesi yük testi yaptırın.
• Araca rastgele değil, aracın istediği tipte akü takılsın.
• Takviyede sıraya ve güvenlik kurallarına uyun.
• Uzun park öncesi bakım şarj cihazını planlayın.

Bayiler için: akü çevresi ürünler

Akü, çoğu aksesuar mağazasının satmadığı ama çevresindeki ürünlerin hareketli olduğu bir kalemdir. Takviye kablosu, kutup başı ve temizlik ürünleri, sigorta çeşitleri, kablo pabucu ve izole bant, el feneri ve çakmaklık-USB grubu; özellikle kasım-şubat döneminde talep gören bir sepet oluşturur. Tamirhane ve lastikçi müşterisi olan bayilerde farklı kesitlerde takviye kablosu bulundurmak, tek seferlik satıştan çok tekrar eden sipariş getirir. Oto Nokta kataloğunda yol yardım ve oto elektrik grupları bu kalemleri kapsar; güncel listeyi ve ürün kodlarını B4B bayi panelinden görebilirsiniz.